| https://www.fatihyildirim.tr |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Palo Alto NGFW çalışma prensibi
nedir? |
|
| |
|
|
|
Palo Alto vs FortiGate |
|
| |
1. Tek Geçiş Paralel İşleme
(SP³) Mimarisi |
|
|
|
|
|
|
| |
2. Teknolojik Bileşenler |
|
|
|
|
|
|
| |
|
App-ID (Uygulama Kimliği): |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
User-ID (Kullanıcı
Kimliği): |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
Content-ID (İçerik
Kimliği): |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
WildFire (Tehdit
İstihbaratı) |
|
|
|
|
|
|
|
| |
Palo Alto ile Fortigate çalışma prensibi
bakımından farklılıkları nelerdir? |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
What is the working principle of the Palo Alto
NGFW? |
|
| |
Son düzenleme: 26.05.2026 r.01.01 |
/ilk yayın |
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Palo Alto Networks'in
NGFW'si (Next-Generation Firewall), geleneksel port ve protokol tabanlı
güvenlik duvarlarından farklı olarak, trafiği uygulama
(App-ID™) ve kullanıcı (User-ID™) temelinde sınıflandırıp
kontrol eder . Bu sayede şifreli trafik veya standart
dışı portlar üzerinden yapılan atakları da tespit
edebilir . |
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Çalışma
prensibini iki temel başlık altında inceleyebiliriz: Yenilikçi
mimarisi ve akıllı trafik sınıflandırma
teknolojileri. |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
⚙️ 1. Tek Geçiş
Paralel İşleme (SP³) Mimarisi |
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Palo Alto NGFW'lerin performansının
temelinde Single-Pass Parallel Processing (SP³) mimarisi yatar . |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Tek Geçiş
(Single-Pass) İşleme: Geleneksel
güvenlik duvarları bir paketi denetlerken farklı işlemler
(uygulama tanıma, virüs taraması, saldırı tespiti vb.)
için paketi birden çok kez işler . Palo Alto ise bir paketi
yalnızca tek bir kez işler. Tüm kontroller (ağ
katmanı, kullanıcı kimliği, uygulama kimliği, içerik
tehditleri) aynı anda ve bir kerede yapılır. Bu, gecikme
süresini (latency) azaltır ve işlemci yükünü minimuma
indirir . |
|
| |
Paralel
İşleme (Parallel Processing) Donanımı: Cihazın donanım seviyesinde Veri Düzlemi
(Data Plane) ve Kontrol Düzlemi (Control Plane) birbirinden
ayrılmıştır. Bu sayede yoğun trafik yükü
altında bile yönetim ve raporlama gibi işlevler etkilenmez .
Veri düzlemi içerisinde ağ işlemleri, güvenlik işlemleri ve
imza eşleme için özel işlemciler (ASIC) bulunur. Bu
işlemciler, farklı görevleri aynı anda (paralel) yürüterek
yüksek hızda güvenlik denetimi sağlar . |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
🛡️
2. Teknolojik Bileşenler |
|
|
|
|
|
|
|
| |
Güvenlik
politikalarınızı bu kadar esnek ve güçlü kılan temel
teknolojileri şu şekilde sıralayabiliriz: |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
App-ID (Uygulama
Kimliği): Trafiği sadece port veya
protokolüne bakarak değil, uygulamanın kendine özgü
özelliklerine (imza, davranış, heuristics) bakarak
tanımlar . Bu sayede port 80 (HTTP) üzerinden gizlenen bir P2P
indirmesini veya bir oyunu tespit edip isteğe bağlı olarak
engelleyebilirsiniz . Ayrıca gerektiğinde SIP veya FTP gibi
dinamik port kullanan uygulamalar için Application Level Gateway (ALG) görevi
görerek geçici portlar açar . |
|
| |
App-IDTM, port,
protokol, kaçınma özelliği veya şifreleme (SSL veya SSH) ne
olursa olsun, ağ üzerinden geçen uygulamaları tanımlayan,
patent başvurusu yapılmış bir trafik
sınıflandırma teknolojisidir. |
|
| |
|
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
1. IP ve Port
Eşleme (İlk Filtre) Güvenlik duvarına
gelen trafik öncelikle statik port ve IP kuralları (Legacy Port-Based
Rules) ile kontrol edilir. Eğer bu aşamada trafiği engelleyen
(drop) bir kural varsa trafik doğrudan kesilir. |
|
| |
2. İmza
Tabanlı Tanımlama (Signature) Trafiğin
başlatılmasına (TCP el sıkışması gibi)
izin verildikten sonra, cihaz paketlerin içeriğini (payload)
derinlemesine inceler. Uygulamanın kendine has karakteristik
izleri/imzaları aranır. Çoğu bilinen uygulama ilk birkaç
pakette bu şekilde hemen tanımlanır |
|
| |
3. Protokol Kodu
Çözme (Protocol Decoding) Eğer imza ile net bir
sonuca varılamazsa, uygulama protokolü çözümlenir (örn. HTTP, FTP, DNS).
Güvenlik duvarı protokolün komutlarını ve
yapısını analiz ederek arka planda çalışan gerçek
uygulamanın (örn. web üzerinden geçen bir Office365 veya Slack
trafiği) ne olduğunu tespit eder |
|
| |
4. Sezgisel Analiz ve
Davranışsal Değerlendirme (Heuristics)
Belirli bir imzası olmayan, özel veya gizli (evasive) yöntemler kullanan
uygulamalar için sezgisel analiz devreye girer. Trafiğin akış
yönü, kullanılan portlardaki hareketlilik veya şifreleme (SSL)
metotları analiz edilerek uygulamanın kimliği tahmin edilir |
|
| |
5. Hizmet
Dosyası Arama (Decryption ve WildFire) Uygulama ilk
denemede "Unknown" (Bilinmiyor) olarak kalırsa, ilgili trafik
için SSL Decryption (şifre çözme) veya gelişmiş güvenlik
profilleri (WildFire) uygulanarak paketlerin içindeki sandbox veya sertifika
analizi gerçekleştirilir ve uygulama ismi kesinleştirilir. |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
User-ID
(Kullanıcı Kimliği): IP adresi yerine kullanıcı adı veya
grubu üzerinden politika tanımlamanıza olanak
tanır . Active Directory veya LDAP gibi dizin hizmetleriyle entegre
çalışarak bir kullanıcının kimliğini
ağdaki IP adresine eşler . Bu sayede "Şu
kullanıcının şu uygulamayı kullanmasına izin
ver" şeklinde, kullanıcı nerede olursa olsun onu takip
eden politikalar uygulayabilirsiniz . |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
User-ID'nin
çalışma prensibini ve sunduğu farklı yöntemleri
aşağıda detaylıca bulabilirsiniz. |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
⚙️ 1. User-ID Nasıl
Çalışır? (Temel Mekanizma) |
|
| |
Palo Alto güvenlik duvarı, ağdaki
kullanıcıları ve grupları üç ana adımda
öğrenir: |
|
| |
1. Veri Toplama (Data
Collection): User-ID, ağınızdaki
mevcut kimlik doğrulama altyapısını (örneğin Active
Directory) kullanarak IP adresi-kullanıcı eşleme bilgilerini
toplar. Bu, ya Windows tabanlı bir User-ID Aracısı (Agent) ya
da güvenlik duvarına entegre PAN-OS User-ID Aracısı
aracılığıyla yapılır . |
|
| |
2. Eşleme
(Mapping): Toplanan bilgiler, bir
kullanıcının o an hangi IP adresini
kullandığını gösteren bir haritaya dönüştürülür. Bu
işlem için Domain Controller'ların güvenlik logları
(örneğin, başarılı oturum açma olayı ID 4624)
izlenir . |
|
| |
3. Politika Uygulama
(Policy Enforcement): Güvenlik duvarı,
oluşturduğunuz bir güvenlik politikasında "Kaynak
Kullanıcı" olarak bir kullanıcıyı veya grubu
seçtiğinizde, bu eşleme tablosuna bakarak ilgili IP adresindeki
trafiğe o politikanın kurallarını uygula |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
🛠️ 2. IP Adreslerini
Kullanıcılara Eşleme Yöntemleri |
|
| |
User-ID, farklı ağ ortamları ve
gereksinimleri için çeşitli eşleme yöntemleri sunar . |
|
| |
|
|
Açıklama |
|
|
|
Kullanım Durumu |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Active Directory /
LDAP Entegrasyonu |
Yaygın ve temel
yöntemdir. Windows tabanlı veya PAN-OS entegre
User-ID Aracısı, Domain Controller'ları izleyerek oturum açma
olaylarını yakalar. LDAP kullanarak AD'den grup bilgilerini
alır . |
Çoğu kurumsal
ağ, Active Directory kullanımı. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Syslog İzleme |
User-ID
aracısı, 802.1x, VPN, proxy gibi ağ cihazlarından gelen
kimlik doğrulama mesajlarını (Syslog)
ayrıştırarak eşleme yapar . |
Kablosuz
denetleyiciler, NAC çözümleri gibi AD dışındaki kimlik
kaynaklarının kullanıldığı ortamlar. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Terminal Server (TS)
Aracısı |
Birden fazla
kullanıcının aynı anda oturum açtığı
Citrix veya Microsoft Terminal Server gibi çok kullanıcılı
sistemler için özel olarak tasarlanmıştır . |
VDI (Sanal Masaüstü)
veya Terminal Server ortamları. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Kimlik Doğrulama
Portalı |
Kullanıcılar,
güvenlik duvarının barındırdığı bir web
portalı üzerinde kimlik doğrulaması yapar. Bu yöntem,
özellikle domain'e dahil olmayan Linux vb. istemciler için
kullanılır . |
Domain
dışı cihazlar, ziyaretçi ağları veya yüksek güvenlik
gerektiren uygulamalara erişim. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
XML API |
Harici bir uygulama
veya betik, PAN-OS XML API'sini kullanarak eşleme bilgilerini
doğrudan güvenlik duvarına gönderebilir . |
Özel
geliştirilmiş uygulamalar veya mevcut bir sistemle entegrasyon
gerektiğinde. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
HTTP Header Ekleme |
Güvenlik duvarı,
giden HTTP/HTTPS trafiğine kimliği doğrulanmış
kullanıcı adını içeren bir başlık (header)
ekler. Bu, proxy gibi bir alt cihazın da kullanıcı
tabanlı politika uygulamasını sağlar . |
Yük dengeleyici veya
cache sunucu gibi cihazların da kullanıcıyı
tanıması gereken mimariler. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
🧑💻 3. User-ID
Bileşenleri ve Güvenlik Önerileri |
|
| |
Başarılı bir User-ID implementasyonu
için aşağıdaki bileşenlere ve güvenlik önerilerine dikkat
edilmelidir: |
|
| |
Hizmet Hesabı
(Service Account): User-ID
aracısının Domain Controller'ları, Exchange
sunucularını veya Windows istemcilerini izlemesi için özel bir hizmet hesabı oluşturulmalıdır . En iyi uygulama olarak, bu hesaba Domain Admin yetkisi
verilmemeli, sadece gerekli en düşük ayrıcalıklar (Event Log
Readers vb.) atanmalıdır . |
|
| |
Grup Eşleme
(Group Mapping): Politikaları tek tek
kullanıcılar yerine AD grupları üzerinden tanımlamak
yönetimi kolaylaştırır. Bunun için güvenlik
duvarının LDAP sunucularına bağlanması için
bir LDAP Sunucu Profili oluşturulmalıdır . |
|
| |
Client Probing
(İstemci Yoklaması): Bu eski yöntem,
güvenlik duvarının doğrudan kullanıcının
bilgisayarını yoklaması anlamına gelir. Palo Alto Networks, yüksek güvenlikli ağlarda bu yöntemin
devre dışı bırakılmasını şiddetle
tavsiye eder, çünkü güvenlik riski
oluşturabilir ve ağ trafiğini artırabilir |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
✅ Adım Adım Yapılandırma
Özeti |
|
| |
Yüksek seviyede bir User-ID
yapılandırması aşağıdaki adımları
içerir : |
|
| |
1. Servis Hesabı
Oluşturun: AD
üzerinde svc_palo_userid gibi bir kullanıcı
oluşturun ve Event Log Readers grubuna ekleyin. |
|
| |
2. Güvenlik
Duvarını LDAP'a Bağlayın: Device
> Server Profiles > LDAP menüsünden AD sunucularınıza
erişecek bir profil tanımlayın. |
|
| |
3. Grup Eşlemesi
Yapın: Device > User Identification >
Group Mapping Settings üzerinden, firewall'ın AD'den hangi
grupları alacağını belirleyin. |
|
| |
4.
IP-Kullanıcı Eşlemesini Yapın: Kullanacağınız
yönteme göre (Windows Aracısı, Syslog vb.) bir eşleme
kaynağı tanımlayın. |
|
| |
5. Zone'larda
User-ID'yi Aktif Edin: Kullanıcıların
bulunduğu güvenilir Zone'lar (Trusted Zone) için Network >
Zones menüsünden Enable User Identification seçeneğini
işaretleyin. |
|
| |
6. Politika
Oluşturun: Policies >
Security menüsünde yeni bir kural oluştururken, Kaynak
bölümünde Source User alanından kullanıcı veya
grupları seçin. |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Content-ID
(İçerik Kimliği): İzin
verilen uygulama trafiğinin içini tarayarak zararlı içerikleri
(virüs, casus yazılım, sızma girişimleri vb.)
engeller . Tek bir birleşik tarama motoru ile IPS, Antivirüs ve
Anti-Spyware işlemlerini yürütür . Ayrıca URL filtreleme ve
veri sızıntısı önleme (DLP) gibi yetenekleri de
bünyesinde barındırır . |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
WildFire (Tehdit
İstihbaratı): Bilinmeyen
veya sıfır günkü (zero-day) tehditlere karşı koruma
sağlar . Daha önce görülmemiş bir dosya (örneğin bir PDF
veya .exe) trafikte tespit edildiğinde, bu dosyayı Palo Alto'nun
bulut tabanlı WildFire ortamında (sandbox) sanal olarak
çalıştırıp davranışlarını analiz
eder. Eğer zararlı olduğu tespit edilirse, imzası
otomatik olarak cihazınıza gönderilir ve bir sonraki benzer tehdit
anında engellenir . |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Özetle Palo Alto NGFW, SP³ mimarisi sayesinde yüksek performansı
korurken, App-ID, User-ID, Content-ID ve WildFire gibi
teknolojilerle sadece IP ve portlara değil, uygulama,
kullanıcı ve içeriğe göre güvenlik sağlayan bir yapı
sunar. |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Palo Alto ile Fortigate
çalışma prensibi bakımından farklılıkları
nelerdir? |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Palo Alto Networks ve Fortinet (FortiGate), NGFW pazarının iki lideridir. Her ikisi de yüksek
seviyede güvenlik sağlasa da, temel çalışma prensiplerinde çok
farklı yaklaşımları benimsemişlerdir. Palo Alto
"Güvenlik ve Kontrol" odaklı bir yazılım mimarisine
sahipken, Fortinet "Hız ve Performans" odaklı özel
donanım çözümü sunar. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
İşte
karşılaştırması: |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
1. Temel
Mimari Farkı: Yazılım vs. Donanım |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Bu iki ürün arasındaki en büyük fark,
trafiği nasıl işledikleri ve hangi donanım
bileşenlerini kullandıklarıdır. |
|
|
|
|
| |
Palo Alto - SP³
(Single-Pass Parallel Processing): Palo Alto, yazılım tabanlı bir mimari olan SP³ ile
çalışır. Bu sistemde, bir paket güvenlik duvarına
girdiğinde tek bir seferde tüm işlemlerden (uygulama tanımlama,
kullanıcı kimliği, tehdit taraması, SSL şifre çözme)
geçer. İşlemci, bu işlemleri paralel olarak yapar . Bu
sayede güvenlik hizmetleri açıkken bile performans kaybı minimumda
tutulur ve karar verme süresi kısalır. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Fortinet - ASIC
(Application Specific Integrated Circuit): Fortinet
ise donanım tabanlı bir yaklaşım benimser.
FortiGate cihazlarında, SPU (Security
Processing Unit) adı verilen özel
işlemciler bulunur. Bu işlemciler (NP, CP gibi), IPS, antivirüs,
şifreleme gibi işlemciyi en çok yoran güvenlik görevlerini ana
CPU'dan devralarak donanım seviyesinde ve çok yüksek hızda gerçekleştirir .
Bu sayede Fortinet, özellikle büyük hacimli trafikte ve SSL şifre çözme
işlemlerinde rakibine göre ciddi bir hız avantajı elde eder |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
2. Trafik Sınıflandırma: App-ID vs.
Application Control |
|
|
|
|
| |
Uygulamaları tanıma ve kontrol etme
biçimleri, iki ürünün en belirgin farklılıklarından biridir. |
|
|
|
|
| |
Palo Alto (App-ID™): Palo Alto'nun en güçlü olduğu alanlardan biridir.
App-ID, port veya protokolden bağımsız olarak, bir
uygulamanın imzasını,
davranışını ve
eşleşme desenlerini analiz ederek trafikteki uygulamayı yüksek
doğrulukla tespit eder. Örneğin, 443 portundan (HTTPS) giden bir
trafiğin Facebook mu yoksa bir iş uygulaması mı
olduğunu ayırt edebilir. Bu, çok hassas ve detaylı politika
oluşturulmasını sağlar . |
|
|
|
|
| |
Fortinet (Application
Control): Fortinet de güçlü bir uygulama kontrolüne
sahiptir (3.000'den fazla uygulama imzası), ancak çalışma
prensibi Palo Alto kadar derinlikli değildir. Genellikle
uygulamaları kategorilere ayırarak daha genel kapsamlı kurallar
uygular. Ancak bu noktada kritik bir fark vardır: Fortinet'te birçok uygulamanın doğru tespit edilebilmesi için
SSL Derin Paket İncelemesi (Deep Inspection) açılmalıdır. Palo Alto, SSL şifreli trafikte bile App-ID ile
uygulamayı tanıyabilir |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
3. Kullanıcı Kimliği: User-ID vs.
FSSO |
|
|
|
|
| |
Her iki ürün de (AD) kullanıcı bilgilerini
IP adresleriyle eşleyerek politikalarını buna göre uygular,
ancak mimarileri farklıdır. |
|
|
|
|
| |
Palo Alto (User-ID™): Palo Alto, kullanıcı bilgilerini almak için
çeşitli yöntemler sunar (Agent, Syslog, Portala). En büyük
fark, Agent'ın Windows tabanlı olması
gerekliliğidir. Ayrıca Palo Alto, User-ID ve Fortinet'in FSSO'su
aynı sunucuda çalışabilse de temelde farklı portlar
kullanırlar . |
|
|
|
|
| |
Fortinet (FSSO -
Fortinet Single Sign-On): Fortinet de benzer
şekilde bir DC Agent kullanır. Ancak önemli bir mimari fark
olarak, FortiGate'ler birbirleri ile FSSO
bilgisi paylaşamaz. Yani bir FortiGate VPN
üzerinde alınan kullanıcı bilgisini, arkadaki başka bir
FortiGate'e otomatik olarak iletemez. Bunun için ek bir FortiAuthenticator
cihazı gereklidir. Palo Alto'da bu tür bir kısıtlama yoktur |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
4. Performans ve Tehdit İstihbaratı |
|
|
|
|
| |
Fortinet: "Performans" odaklıdır. Özel ASIC donanımı
sayesinde, özellikle SSL şifre çözme ve yüksek hızlı IPS işlemlerinde çok
başarılıdır. Aynı fiyat bandındaki Palo Alto
cihazlarına göre genellikle çok daha yüksek "throughput"
(işlem hacmi) değerleri sunar. TCO'su (Toplam Sahip Olma Maliyeti)
daha düşüktür . |
|
|
|
|
| |
Palo
Alto: "Etkinlik" odaklıdır.
Gerçek zamanlı tehdit önleme konusunda iddialıdır. Fortinet'in
tehdit imzalarını güncellemesi dakikalar sürebilirken, Palo
Alto'nun WildFire bulut sandbox'ı saniyeler içinde yeni
tehditlere karşı imza üretebilir . Ayrıca Palo Alto'da
güvenlik hizmetleri açıldığında performans
düşüşü Fortinet'e göre daha azdır. |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
5.
Yönetim ve Ekosistem
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Fortinet
(Security Fabric): Güvenlik duvarının
yanı sıra FortiSwitch, FortiAP (Wi-Fi) ve FortiExtender gibi tüm
ekosistemi tek bir ekrandan (FortiManager) yönetmeyi çok
kolaylaştırır. KOBİ'ler ve dağıtık
mimarili şubeler için idealdir. |
|
|
|
|
| |
Palo
Alto Networks: Merkezi yönetim yazılımı
olan Panorama,
binlerce kurumsal firewall'u tek merkezden yönetmek, karmaşık
kurallar yazmak ve büyük ölçekli log analizi yapmak için endüstri
standardıdır. Ancak sistemi verimli kullanmak için ekibin ciddi bir
eğitim alması gerekir.
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
6.
Maliyet ve Lisanslama (TCO)
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Fortinet: Toplam sahip olma maliyeti (TCO) açısından Palo
Alto'ya göre %30 ila %50 daha ekonomiktir. Temel routing, Fortinet SD-WAN ve
ana firewall özellikleri lisans gerektirmeden kutuyla birlikte gelir. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Palo
Alto Networks: Tamamen premium
segment bir üründür. Hem cihaz maliyetleri hem de
her bir güvenlik modülü (URL Filtreleme, WildFire, Tehdit Önleme) için
ayrı ayrı lisanslama yapılması gerektiğinden bütçeyi
zorlayabilir. |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Özellik |
|
Palo Alto Networks |
|
Fortinet (FortiGate) |
|
|
|
| |
Temel Mimari |
Yazılım
tabanlı, SP³ (Single-Pass Parallel Processing) |
Donanım
tabanlı, ASIC hızlandırmalı
(NP/CP işlemciler) |
|
| |
Öncelik |
|
Güvenlik &
Kontrol (En iyi uygulama görünürlüğü) |
Performans & Hız (En iyi
fiyat/performans oranı) |
|
| |
Uygulama Tanıma |
App-ID™: Porttan bağımsız, çok hassas. SSL
şifreli trafikte de çalışır |
Application
Control: Kategori bazlı. Genellikle SSL Deep Inspection gerektirir |
|
| |
Zero Trust |
|
ZTNA 2.0 ile sürekli doğrulama ve en gelişmiş
güvenlik politikaları |
Yerleşik
(Native) ZTNA, daha basit ve maliyetsiz entegrasyon |
|
| |
Bulut Yetenekleri |
Prisma Access ile en güçlü cloud-native SASE ve kapsayıcı
(container) desteği |
FortiSASE ile entegre, ancak olgunluk seviyesi Palo Alto'nun
gerisinde |
|
| |
Performans |
Güvenlik hizmetleri
açıkken performansı korur. 3. parti testlere göre %30 daha iyi
performans |
Özellikle SSL şifre çözmede çok yüksek
performans. Maliyet/gigabit oranında lider |
|
| |
Fiyatlandırma |
Premium (Modüler lisanslama ile pahalıdır) |
Rekabetçi (Paket lisanslar ile uygun maliyetli) |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
💎 Sonuç: Hangisini Seçmelisiniz? |
|
| |
Her iki ürün de
doğru tercihtir, ancak hangisinin size uygun olduğu
ihtiyaçlarınıza göre değişir. |
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Palo Alto Networks'i Tercih Edin Eğer: |
|
| |
Uygulama bazlı çok
hassas kontrollere ihtiyacınız varsa. |
|
|
|
|
|
| |
Bulut-first bir stratejiniz varsa (Prisma Access). |
|
|
|
|
|
|
| |
Bütçeniz varsa ve en gelişmiş Zero Trust mimarisini
(ZTNA 2.0) kurmak istiyorsanız. |
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Fortinet FortiGate'i Tercih Edin Eğer: |
|
| |
Yüksek
performanslı SSL şifre çözme ve hızlı IPS gereksiniminiz varsa. |
|
|
|
|
| |
Bütçeniz
kısıtlıysa ve fiyat/performans odaklı bir çözüm arıyorsanız. |
|
|
|
|
|
| |
SD-WAN ihtiyacınız
varsa (FortiGate'in SD-WAN yeteneği çok güçlüdür) . |
|
|
|
|
| |
Şube ofisleri olan
ve yüksek hızlı, maliyeti düşük çözümler arayan orta ölçekli
işletmelerdenseniz. |
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
İlginç bir
yaklaşım olarak, büyük işletmeler artık "Çift Tedarikçi" (Dual-Vendor) stratejisi uygulamaktadır. Yani şube
ofislerinde (edge) yüksek performans ve maliyet avantajı için FortiGate,
veri merkezi ve bulut katmanında ise ileri tehdit koruması ve
hassas kontrol için Palo Alto kullanmaktadırlar |
|
| |
Bu
yanıt, yalnızca referans amaçlı AI tarafından
oluşturulmuştur. |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Fortinet tarafından değerlendirmede: |
https://www.fortinet.com/products/next-generation-firewall/fortigate-vs-pan |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|