| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| https://www.fatihyildirim.tr |
|
| Basic Linux |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
Linux Komutları |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
Linux Uygulamaları |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
Linux Komut Grupları |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
Linux Network Komutları |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
Linux Security Tools |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
Wireshark |
|
| 2/🆕 |
Son Güncelleme: r02 |
19.Ara.25 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Linux |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
✔️ Linux, özgür ve açık kaynaklı bir işletim
sistemidir |
|
| |
✔️ Başlangıçta Linus Torvalds tarafından, topluluk
(community) adı verilen geliştiricilerin yardımıyla
yaratıldı. |
|
| |
✔️ Bu işletim sistemi sadece birkaç yıl içinde dünya
çapında pazarlara hakim olmaya başlıyor. |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Neden Linux? |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
✔️ Özgür ve açık kaynaklı |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
✔️ Güvenirlik |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
✔️ Güvenli |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
✔️ Ölçeklenebilirlik |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Açık Kaynak
Nedir? |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
✔️ Özgürlük 1:
Programı sınırsız kullanma özgürlüğü. |
|
|
| |
✔️ Özgürlük 2:
Programın nasıl çalıştığını inceleme
ve amaçlara uygun değiştirme özgürlüğü. |
|
| |
✔️ Özgürlük 3:
Programın kopyalarını sınırsız
dağıtma özgürlüğü. |
|
|
| |
✔️ Özgürlük 4:
Programın değiştirilmiş hâlini dağıtma
özgürlüğü. |
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| GPL / GNU Genel Kamu
Lisansı |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
✔️ GPL kapsamında temel hak - Kaynak koduna erişim,
türev çalışmalar yapma hakkı |
|
|
| |
✔️ Karşılıklılık/kopya-sol
(Reciprocity/copy-left) |
|
|
| |
✔️ Amaç, mevcut
yazılımların tanıtım miktarını
artırmak ve uyumluluğu sağlamaktır |
|
| |
✔️ Lisans
sahipleri, yazılımı değiştirme, kullanma veya
dağıtma ve kaynak koduna erişme hakkına sahiptir |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Özellikleri |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
✔️ Multitasking |
|
|
|
|
|
|
| |
✔️ Multi-User |
|
|
|
|
|
|
| |
✔️
Multiprocessing |
|
|
|
|
|
|
| |
✔️ Protected
Memory |
|
|
|
|
|
|
| |
✔️ Hierarchical
File System |
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Bileşenler |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
✔️ Donanım Denetleyicileri |
|
Hardware Controllers |
|
|
|
|
|
| |
|
Bu alt sistem, bir Linux kurulumundaki tüm
olası fiziksel aygıtlardan oluşur |
|
| |
✔️ Linux Kernel |
|
|
Linux Kernel |
|
|
|
|
|
|
| |
|
Kernel, CPU da dahil
olmak üzere donanım kaynaklarına erişimi soyutlar ve
aracılık eder. Kernel, işletim sisteminin çekirdeğidir. |
|
| |
✔️ İşletim
Sistem Servisleri |
|
O/S Services |
|
|
|
|
|
|
| |
|
Bunlar genellikle işletim sisteminin bir
parçası olarak kabul edilen hizmetlerdir. (örnek shell) |
|
| |
✔️ Kullanıcı Uygulamaları |
|
User Application |
|
|
|
|
|
|
| |
|
Belirli bir Linux sisteminde kullanılan
uygulama kümesi. (örnek web-browser) |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Dizin
yapısı |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
/ |
|
|
|
|
|
| |
bash |
|
|
|
|
|
/bin |
Temel Kullanıcı
komut binary dosyaları |
|
| |
cat |
crontab |
|
|
|
|
/etc |
Sistem için
yapılandırma dosyaları |
|
| |
chmod |
cups |
fdisk |
|
|
|
/sbin |
Temel sistem binary
dosyaları |
|
| |
cp |
fonts |
fsck |
usr/bin |
|
|
/usr |
Salt okunur
kullanıcı uygulaması destek verileri ve binary dosyaları |
|
| |
date |
fstap |
getty |
usr/include |
var/cache |
|
/var |
Değişken veri
dosyaları (logs) |
|
| |
echo |
host.conf |
halt |
usr/lib |
var/lib |
🛠️ |
/dev |
Cihaz dosyaları |
|
| |
grep |
hostname |
ifconfig |
usr/local |
var/lock |
🏠 |
/home |
Kullanıcı ana
dizinleri |
|
|
|
|
| |
gunzip |
hosts |
init |
./local/bin |
var/log |
📚 |
/lib |
Kütüphaneler ve çekirdek
modülleri |
|
|
| |
gzip |
hosts.allow |
mkfs |
./local/lib |
var/opt |
|
/mnt |
Geçici dosya sistemleri
için dosyaları bağlama noktası |
|
| |
hostname |
hosts.deny |
mkswap |
./local/man |
var/spool |
|
/opt |
İsteğe
bağlı yazılım uygulamaları |
|
|
|
|
|
| |
kill |
init |
reboot |
./local/sbin |
./spool/cron |
|
/proc |
İşlem ve
çekirdek bilgi dosyaları |
|
|
|
|
|
| |
less |
init.d |
route |
./local/share |
./spool/cups |
|
/boot |
Sistem boot yükleyici
dosyaları |
|
|
|
|
|
| |
ln |
issue |
|
usr/share |
./spool/mail |
|
/media |
CD-ROM gibi medya
dosyaları |
|
|
|
|
|
| |
ls |
machine-id |
|
./share/man |
var/tmp |
|
/root |
Root
kullanıcısı için kök dizin |
|
|
|
|
|
| |
mkdir |
mtap |
|
|
var/www |
|
/run |
Run-time program
verileri |
|
|
|
|
|
| |
more |
mtools.conf |
|
|
|
|
/srv |
Bu sistem
tarafından sunulan siteye özgü veriler |
|
|
|
| |
mount |
nanorc |
|
|
|
|
/sys |
Sistem hakkında
bilgi sağlayan sanal dizin |
|
|
|
|
| |
mv |
networks |
|
|
|
|
/tmp |
Geçici dosyalar |
|
|
|
|
|
|
| |
nano |
passwd |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
open |
profile |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
ping |
protocols |
|
|
|
|
|
|
Kernel |
|
| |
ps |
resolv.conf |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
pwd |
rpc |
|
|
|
|
|
|
Applications |
|
| |
rm |
securetty |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
sh |
services |
|
|
|
|
|
|
Customization |
|
|
| |
su |
shells |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
tar |
timezone |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
touch |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
unmount |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
uname |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
/var/cache |
(uygulama önbellek
verileri) |
|
|
|
| |
|
/var/lib |
(programcılar
çalışırken veriler değiştirildi) |
|
|
| |
|
/var/lock |
(kullanılan
kaynakları izlemek için dosyaları kilitle) |
|
| |
|
/var/log |
(günlük
dosyaları) |
|
|
|
|
| |
|
/var/opt |
(yüklü paketlere ait
değişken veriler.) |
|
|
| |
|
/var/tmp |
(yeniden başlatmalar
arasında kaydedilen geçici dosyalar) |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
/usr/bin |
(çoğu
kullanıcı komutu - most user commands) |
|
| |
|
/usr/include |
(standart
include dosyaları "C" kodu) |
|
|
| |
|
/usr/lib |
(kodlama ve
paketler için obj, bin, lib dosyaları) |
|
| |
|
/usr/local |
(yerel
yazılım - local software) |
|
|
|
| |
|
/user/share |
(tüm
mimarilerde paylaşılabilir statik veriler) |
|
|
| ✔️ |
Run-Time
kernel State |
|
|
|
|
|
|
|
| |
/proc/version |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
/proc# cat
version |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Linux version
6.1.0-37-amd64 (debian-kernel@lists.debian.org) (gcc-12 (Debian
12.2.0-14+deb12u1) 12.2.0, GNU ld (GNU Binutils for Debian) 2.40) #1 SMP PREEMPT_DYNAMIC Debian
6.1.140-1 (2025-05-22) |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
| ✔️ |
Uname komutuyla sistem bilgilerini göster |
|
|
|
|
|
| |
|
$ uname -a |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
Linux debian
6.1.0-37-amd64 #1 SMP PREEMPT_DYNAMIC Debian 6.1.140-1 (2025-05-22) x86_64
GNU/Linux |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Kernel name |
Network node Hostname |
Kernel Release |
|
|
Kernel Version |
|
|
|
Machine HW name |
Operating System |
|
| |
Kısa sürüm |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
/# uname -r |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
6.1.0-37-amd64 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| ✔️ |
Dağıtım
sürümü ayrıntıları |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
/etc/os-release |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
/etc# cat
os-release |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
PRETTY_NAME="Debian
GNU/Linux forky/sid" |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
NAME="Debian
GNU/Linux" |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
VERSION_CODENAME=forky |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
ID=debian |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
HOME_URL="https://www.debian.org/" |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
SUPPORT_URL="https://www.debian.org/support" |
|
|
|
|
|
|
| |
|
BUG_REPORT_URL="https://bugs.debian.org/" |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
| |
|
/#
lsb_release -a |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
No LSB
modules are available. |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
Distributor
ID: Debian |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
Description: Debian GNU/Linux forky/sid |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
Release: n/a |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
Codename: forky |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
| ✔️ |
Sistem Durumu
ve Ana Bilgisayar Adı (hostnamectl) |
|
| |
|
/#
hostnamectl |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
Static hostname: |
debian15 |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
Icon
name: |
computer-vm |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
Chassis: |
|
vm 🖴 |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
Machine
ID: |
7d4bb46bd38c497e96057c2e9f7ae532 |
|
|
|
|
|
| |
|
Boot ID: |
|
3a3d9c787bf24ccfa3a51f5d8459e964 |
|
|
|
|
|
| |
|
Product
UUID: |
e363b332-bdc9-42ee-9323-1cb03c57682f |
|
|
|
|
|
| |
|
Virtualization: |
kvm |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
Operating
System: |
Debian
GNU/Linux forky/sid |
|
|
|
|
|
|
| |
|
Kernel: |
|
Linux
6.1.0-37-amd64 |
|
|
|
|
|
|
| |
|
Architecture: |
x86-64 |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
Hardware
Vendor: |
QEMU |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
Hardware
Model: |
Standard PC
_i440FX + PIIX, 1996_ |
|
|
|
|
|
|
| |
|
Hardware
Version: |
pc-i440fx-9.2 |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
Firmware
Version: |
rel-1.16.3-0-ga6ed6b701f0a-prebuilt.qemu.org |
|
|
|
|
| |
|
Firmware
Date: |
Tue
2014-04-01 |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
Firmware
Age: |
11y 8month 1w |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
| CLI - Command Line
Interface |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Metinsel mode |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
İstenen komutu yürütür |
|
|
|
|
|
|
|
| |
Bak: |
Linux Komutları |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| GUI - Graphical User
Interface |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
mouse ve klavye |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Bak: |
Linux Uygulamaları |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Linux Kabuğu
(Shell) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Bir Linux
kabuğu , Linux benzeri bir işletim sistemi için komut
satırı kullanıcı arayüzü sağlayan bir kabuktur . Bir
Linux kabuğu, etkileşimli olarak veya bir kabuk betiği yazmak
için kullanılabilen bir komut dili sağlar . Bir kullanıcı
genellikle bir terminal emülatörü aracılığıyla bir Linux
kabuğu içinde çalışır ; ancak, sunucu sistemleri için seri donanım bağlantıları veya Güvenli Kabuk
aracılığıyla doğrudan
erişim yaygındır. Bir Linux kabuğunun kullanımı
bazı kullanıcılar arasında popüler olsa da,
diğerleri bir komut satırı arayüzü (CLI) yerine masaüstü Linux
dağıtımlarında veya macOS'ta sağlananlar gibi bir
pencereleme sisteminde grafiksel bir kabuk kullanmayı tercih eder . |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Farklı tipte
kabuklar - different types of shells |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
* login shels |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
* non-login shells |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
- bash |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
- sh |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
- ksh |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
-csh |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
* Uygulamalı |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
# echo $0 |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
- bash |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Shell nasıl
çağırır? |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
input (ls) |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
shell |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Tüm dosyaları listele |
|
Error |
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Bash |
Bak |
Linux
Uygulamaları |
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| build-in commands |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
📝Yerleşik komutlar kabuğun kendisinde bulunur, yani
kabuk yeni bir işlem oluşturmadan komutu doğrudan yürütür |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Temel Shell
Komutları |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
$ ls |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
$ pwd |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
$ cd |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
$ man |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
$ exit |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
$ which |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Bak: |
Linux
Komutları |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Uzaktan login ve
Uzaktan copy |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
ssh |
OpenSSH uzak oturum açma
istemcisi |
|
|
|
|
|
| |
📝 ssh uzak bir makineye giriş yapmak ve uzak makinede komut
çalıştırmak için kullanılan bir programdır. |
|
| |
ssh
etkinleştirilmesi |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
#sudo apt update |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
#sudo apt
install openssh-server |
|
|
|
|
|
| |
|
#sudo
systemctl status ssh |
|
|
|
|
|
|
| |
|
#sudo service
ssh start |
|
|
|
|
|
|
| |
|
#sudo service
ssh stop |
|
|
|
|
|
|
| |
ssh'ı
süresiz olarak kapatmak için şunu girin:: |
|
|
|
|
|
| |
|
#sudo
systemctl disable ssh |
|
|
|
|
|
|
| |
|
#sudo
systemctl enable ssh |
|
|
|
|
|
|
| |
ssh ile login
olma |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
$ ssh username@ipadress |
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
scp |
OpenSSH güvenli dosya
kopyalama aracı |
|
|
|
|
|
| |
📝 scp,
dosyaları bir ağ üzerindeki ana bilgisayarlar arasında
kopyalar. |
|
| |
|
$ scp filename
username@ipaddress:/path/ |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Linux Komut
Grupları |
Bak: |
Linux
Komut Grupları |
|
|
|
|
|
| |
1) Dosya ve Dizin Yönetimi -
File and Directory Management |
|
|
|
|
|
| |
2) Dosya içeriği Yönetimi -
File Content Commands |
|
|
|
|
|
| |
3) Dosya sıkıştırma ve
Arşivleme - File Compression & Archiving |
|
|
|
|
| |
4) Kullanıcı ve İzin Yönetimi -
User and Permission Management |
|
|
|
|
| |
5) Ağ Komutları -
Networking Commands |
|
Linux Ağ Komutları |
|
|
|
| |
6 ) Sistem İzleme ve SüreçYönetimi -
System Monitoring and Management |
|
|
|
|
|
| |
7) Paket Yönetimi
- Package Management
(Ubuntu/Debian) |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Sistem
Hızını ve Verimliliğini Anında Artıracak En
İyi Linux Komutları |
|
|
|
|
| |
top |
|
Gerçek
zamanlı performand dedektifi |
|
|
|
|
| |
df -h |
|
Disk
Alanınızı Kolayca Kontrol Edin |
|
|
|
|
|
| |
du -sh * |
|
Alanınızı
Neyin Kapladığını Bulun |
|
|
|
|
|
| |
free -h |
|
RAM
Kullanımınızı İzleyin. |
|
|
|
|
|
| |
vmstat -a |
|
a
seçeneğini seçmek, bize etkin ve
etkin olmayan bellek bilgilerini verir. |
|
| |
vmstat -s |
|
CPU
zamanlaması hakkında ihtiyacımız olan tüm bilgileri bize
verecektir. |
|
| |
sudo apt
clean |
Paket
Önbelleğini Anında Temizleyin. |
|
|
|
|
| |
sudo fstrim
-v |
SSD
Performansını Optimize Edin. |
|
|
|
|
|
| |
uptime |
|
Sisteminizin
Ne Kadar Süredir Çalıştığını Görün. |
|
|
|
|
| |
lsof |
|
Açık
dosyaları listeleyin |
|
|
|
|
|
|
| |
tcpdump |
|
Ağdaki
trafik dökümünü almak |
|
|
|
|
|
| |
netstat -nr |
|
Ağ
yönlendirme tablosunu kontrol edebiliriz. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
iostat |
|
Aygıtlar
ve bölümler için sistem giriş/çıkış istatistiklerini
izlemek için kullanılır. |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Linux Dosya Tipleri |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
1. Sütun |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
- |
Düz metin |
|
|
|
|
|
|
|
| |
d |
Dizin - Directory |
|
|
|
|
|
|
|
| |
c |
Karakter
sürücüsü - Character driver |
|
|
|
|
|
| |
b |
Blok
sürücüsü - Block driver |
|
|
|
|
|
|
| |
l |
Bağlantı
dosyası - Link file |
|
|
|
|
|
|
| |
s |
Soket
dosyası - Socket file |
|
|
|
|
|
|
| |
= or p |
FIFO
dosyası - FIFO file |
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
lrwxrwxrwx 1 root root 7 Tem 9 18:11 bin -> usr/bin |
|
|
| |
drwxr-xr-x 3 root root 4096 Eki 28 09:39 boot |
|
|
| |
drwxr-xr-x 18 root root 3240 Kas 25 15:02 dev |
|
|
| |
-rw-r--r-- 1 root root 429876592 Kas 28 19:28
docker-desktop-amd64.deb |
|
|
| 2/🆕 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Linux Önyükleme
Sürecini Anlamak |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
1️⃣ Güç Açma: Yolculuk, sistemin
açılmasıyla başlar. |
|
| |
|
|
|
|
|
2️⃣
BIOS/UEFI: Temel giriş/çıkış sistemi (BIOS) veya UEFI
bellenimi, donanımı başlatmak için devreye girer. |
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
3️⃣ Cihaz Algılama: Sistem,
bağlı tüm donanım bileşenlerini algılar. |
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
4️⃣ GRUB Önyükleyici: GRUB önyükleyici
devreye girerek sistemi başlatmak için seçenekler sunar. |
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
5️⃣ systemd'yi
çalıştırın: İlk kullanıcı alanı
işlemi (systemd) yürütülür ve tüm hizmetlerin
başlatılmasını yönetir. |
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
6️⃣
Çekirdeği Çalıştır: Çekirdek
(Kernel) yüklenir ve sistemin temel
işlevleri ve sürücüleri başlatılır. |
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
7️⃣
Başlangıç Komut Dosyalarını
Çalıştır: Sistem, ortamı kurmak için başlangıç
komut dosyalarını çalıştırır. |
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
8️⃣ Kullanıcı Girişi:
Sonunda sistem hazır ve kullanıcılar giriş yapabilir! |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
Bu süreç,
donanım başlatmasından kullanıcı etkileşimine
kadar her şeyin sorunsuz bir şekilde
çalışmasını sağlar. |
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
🔍 İster
geliştirici, ister sistem yöneticisi olun, isterse de Linux
hakkında meraklı olun, bu adımları anlamak sisteminizdeki
sorunları gidermenize ve sisteminizi optimize etmenize
yardımcı olur! |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| GRUB Önyükleyici: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Grand Unified
Bootloader (Büyük Birleşik Önyükleyici) ya da GNU
GRUB (kısaca GRUB), bilgisayar
açılışında işletim sistemlerini yüklemeye yarayan
özgür bir önyükleme yazılımıdır. GNU
Tasarısı'nın bir parçasıdır. GRUB, işletim sisteminin yüklenerek
açılmasını sağlar. Birden
fazla sayıda işletim sisteminin yüklü olduğu bilgisayarlarda
(örneğin Windows ve Pardus gibi) bilgisayar
açılışında bir menü ekrana getirerek
kullanıcının bu işletim sistemleri arasında
geçiş yapabilmesini sağlar. |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Linux sistemlerce yaygın olarak kullanılan GRUB
önyükleme yazılımı ile Windows'un önyükleme
yazılımı şöyle
karşılaştırılabilir: |
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
https://cgit.git.savannah.gnu.org/cgit/grub.git |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| systemd |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
systemd, Linux'ta sistem ve hizmet yönetimi için bir yazılım
paketidir ve Linux dağıtımları arasında hizmet
yapılandırmasını ve davranışını
birleştirmek için oluşturulmuştur . Ana
bileşeni, kullanıcı alanını başlatmak ve
kullanıcı süreçlerini yönetmek için kullanılan bir
başlatma sistemidir. Ayrıca, aygıt yönetimi, oturum açma
yönetimi, ağ bağlantısı yönetimi ve olay kaydı dahil
olmak üzere çeşitli arka plan programları ve yardımcı
programlar için yedekler sağlar . systemd
adı, arka plan programlarını adlandırmak için d harfini
ekleme Unix geleneğine uyar[1] |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
systemd, isteğe
bağlı olarak daemon'ların başlatılması,
anlık görüntü desteği, işlem izleme ve Engelleyici Kilitler
gibi özellikler içerir. Bu sadece init daemon'unun adı değil,
aynı zamanda systemd init daemon'una ek olarak journald , logind ve
networkd daemon'larını ve diğer birçok düşük seviyeli
bileşeni içeren, etrafındaki tüm yazılım paketini de
ifade eder. Ocak 2013'te Poettering, systemd'yi tek bir program olarak
değil, 69 ayrı ikili dosya içeren büyük bir yazılım
paketi olarak tanımladı. Entegre bir yazılım paketi
olarak systemd, geleneksel init daemon'u tarafından kontrol edilen
başlatma dizilerini ve çalışma seviyelerini , ayrıca
kontrolü altında yürütülen kabuk komut dosyalarını
değiştirir . systemd ayrıca, kullanıcı oturum
açmalarını, sistem konsolunu , aygıt takıp
çıkarmayı (bkz. udev ), zamanlanmış yürütmeyi ( cron'un
yerini alarak ), günlük kaydını, ana bilgisayar adlarını
ve yerel ayarları ele alarak Linux sistemlerinde yaygın olan birçok
diğer hizmeti de entegre eder. |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
# basic
Linux, # Linux, # Linux Secutity Tools, Linux Komutları |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Systemctl |
systemd sistem ve
hizmet yöneticisinin durumunu incelemek ve kontrol etmek için kullanılan
bir komuttur. sysctl ile karıştırılmamalıdır . |
|
| |
systemd-analyze komutu |
sistem başlatma
performans istatistiklerini belirlemek ve sistem ve hizmet yöneticisinden
diğer durum ve izleme bilgilerini almak için kullanılabilir. |
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Configuration of systemd |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
systemd is
configured exclusively via plain-text files although GUI
tools such as systemd-manager are also
available.
systemd records initialization instructions for each daemon in a
configuration file (referred to as a "unit
file") that uses a declarative language,
replacing the traditionally used per-daemon startup shell scripts. The syntax
of the language is inspired by .ini files. |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Kernel |
Çekirdek (kernel), işletim sisteminin
temel bileşenidir. Yazılım uygulamaları ile
bilgisayarın donanımı arasında bir köprü görevi görür. |
|
| |
Çekirdek, işlemci, bellek ve
aygıtlar gibi sistem kaynaklarını yöneterek her şeyin
sorunsuz ve verimli bir şekilde birlikte çalışmasını
sağlar. |
|
| |
Program
çalıştırma, dosyalara erişme ve yazıcılar ve
klavyeler gibi aygıtlara bağlanma gibi görevleri yerine getirir. |
|
| |
Bir işletim sistemi, çekirdeği temel
alarak temelini oluşturur, ancak aynı zamanda kullanıcı
arayüzü, dosya sistemi yönetimi, ağ hizmetleri ve
kullanıcıların sistemle etkileşim kurmasını sağlayan
çeşitli yardımcı uygulamalar da sunar. |
|
| |
|
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
| Linux Kernel
Arşiv |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
https://www.kernel.org/ |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Çekirdek (Kernel)
Türleri |
|
|
|
|
|
|
|
| |
Aşağıda
farklı çekirdek türleri verilmiştir. |
|
| |
Tek parça çekirdek: |
Tüm işletim
sistemi hizmetleri çekirdek alanında çalışır →
hızlıdır, ancak hata izolasyonu daha azdır. Örnekler
arasında Unix, Linux, Open VMS, XTS-400 vb. yer alır. |
|
| |
Mikroçekirdek : |
minimum çekirdek
işlevselliği; çoğu hizmet kullanıcı alanına
taşındı → daha iyi güvenilirlik, ancak daha fazla ek
yük. Örnekler arasında Minix 3 ve Mach (Mach 3.0 gibi gerçek
mikroçekirdek sürümleri) yer almaktadır. |
|
| |
Hibrit çekirdek : |
monolitik ve mikro
çekirdek fikirlerini bir araya getirir; bazı hizmetler hız için
çekirdekte, diğerleri güvenlik için izole edilmiştir. Örnekler
arasında Windows NT ailesi (Windows 2000, XP, Vista, 7, 8, 10 vb.),
macOS/XNU, ReactOS ve Haiku OS yer almaktadır. |
|
| |
Nanokernel : |
Son derece minimal
bir çekirdek olup, yalnızca temel donanım soyutlaması
sağlar; geri kalan her şey dışarıdadır.
Örnekler arasında Nemesis ve MIT Exokernel projeleri (XOK, Aegis gibi)
yer almaktadır. |
|
| |
Exokernel : |
koruma ve yönetimi
birbirinden ayırır; uygulamalara donanım soyutlamaları
üzerinde doğrudan kontrol sağlar, böylece uygulamalar hangi
soyutlamaları oluşturacaklarına kendileri karar verir. |
|
| |
|
| Kernel'in
işlevi |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
| |
|
|
| |
|
| |
|
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
1. Süreç Yönetimi: Süreçlerin
planlanması ve yürütülmesi. |
|
| |
2. Bellek
Yönetimi: Bellek alanının tahsis edilmesi ve serbest
bırakılması, sanal belleğin yönetimi, bellek koruma ve
paylaşımının ele alınması. |
|
| |
3. Aygıt
Yönetimi: Giriş/çıkış aygıtlarını
yönetme, donanım aygıtları için birleşik bir arayüz
sağlama ve aygıt sürücüsü iletişimini ele alma. |
|
|
| |
4. Dosya Sistemi Yönetimi: Dosya
işlemlerini yönetmek ve uygulamalara dosya sistemi arayüzü
sağlamak. |
|
| |
5. Kaynak
Yönetimi: Sistem kaynaklarının (CPU süresi, disk alanı,
ağ bant genişliği) yönetimi. Esas olarak, ihtiyaç
duyulduğunda kaynakların tahsis edilmesi ve serbest
bırakılması. |
|
| |
6. Güvenlik ve Erişim
Kontrolü: Kullanıcı izinleri ve kimlik doğrulama gibi
erişim kontrol politikalarının uygulanması. |
|
| |
7. Süreçler
Arası İletişim: Mesaj iletimi ve paylaşılan
bellek gibi mekanizmalar sağlayarak süreçler arasındaki
iletişimi kolaylaştırmak. |
|
| |
|
| Çekirdeğin
Çalışması |
|
| |
* Çekirdek,
önyükleme sırasında belleğe yüklenen işletim sisteminin
ilk parçasıdır ve sistem çalışırken bellekte
kalır. |
|
| |
* Uygulamalar için kullanıcı
modundan ayrı, ayrıcalıklı bir modda (çekirdek modu)
çalışır; kullanıcı uygulamaları donanıma
veya kritik kaynaklara doğrudan erişemez. |
|
| |
* Uygulamalar,
sistem çağrıları (veya
yazılım kesintileri) yoluyla çekirdeğe istekte bulunur .
Çekirdek, kullanıcı modundan çekirdek moduna geçerek bu istekleri
işler. |
|
| |
* Çekirdek, istenen işlemi
gerçekleştirir (örneğin dosya G/Ç, işlem oluşturma,
bellek tahsisi). |
|
| |
*
İşlem tamamlandığında, çekirdek sonucu (veya
hatayı) kullanıcı alanına döndürür. |
|
| |
* Çekirdek, çoklu görev yürütmeye olanak
sağlamak için gerektiğinde bağlam değiştirme
işlemini gerçekleştirir (zamanlayıcı bir sonraki
işlemi/iş parçacığını seçer). |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
# GRUB, # Kernel, # systemd, # Linux shell, #
Linux |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
